Aşılar otizme neden olur mu? İddia bilimsel olarak yanlış

İddia: Çocukluk çağı aşıları, özellikle kızamık-kabakulak-kızamıkçık (KKK) aşısı, otizme neden oluyor.

Hüküm: YANLIŞ

Kısaca: Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) 11 Aralık 2025’te aşıların otizme neden olmadığını yeniden doğruladı. Danimarka’da 657 bin çocukla yapılan ulusal çalışma da KKK aşısı ile otizm riski arasında bir bağ bulmadı.

Aşılar otizme neden olur mu sorusu, sosyal medyada ve mesajlaşma gruplarında yıllardır dolaşıyor. Bilimsel kanıtlar bu iddiayı desteklemiyor: DSÖ, aşıların otizme neden olmadığını açıkça belirtiyor. Bu yazıda iddianın kaynağını, güncel kanıtları ve sık sorulan soruları inceliyoruz.

Bu iddia yeni değil. İlk kez 1998’de yayımlanan bir makaleyle gündeme geldi ve o tarihten beri farklı biçimlerde yeniden paylaşılıyor. Dolayısıyla “bugün gündemde” bir olay değil, kalıcı bir sağlık söylentisidir.

İddia nereden çıktı?

İddianın kökeni, 1998’de The Lancet dergisinde yayımlanan küçük bir vaka serisine dayanıyor. Makalenin başyazarı İngiliz doktor Andrew Wakefield’dı. Çalışma, 12 çocuğu kapsıyordu ve KKK aşısı ile bağırsak sorunları ile gelişimsel bozukluklar arasında olası bir ilişki öne sürüyordu.

Makale kısa sürede basında geniş yer buldu. Ancak diğer araştırmacılar bulguları yeniden üretemedi. The Lancet, makaleyi 2010 yılında resmen geri çekti. Geri çekme kaydına The Lancet’in 2010 tarihli geri çekme bildirimi üzerinden ulaşılabiliyor.

Buna rağmen iddia, farklı biçimlerde sosyal medyada yaşamaya devam ediyor. Bazı paylaşımlar aşıdaki cıva bileşiği tiyomersali, bazıları alüminyum tuzlarını suçluyor. Bazıları ise aşı takvimindeki dozların sayısını gerekçe gösteriyor. Aralık 2025’te ABD’de bir sağlık kurumunun web sayfasındaki ifadelerin değiştirilmesi, tartışmayı yeniden alevlendirdi. NTV’nin 11 Aralık 2025 tarihli haberi bu gelişmeyi aktarıyor.

Gerçekte ne oldu? Aşılar otizme neden olur mu?

Hayır. Güncel bilimsel kanıtlar, aşılar ile otizm arasında nedensel bir ilişki olmadığını gösteriyor. Aşağıda iki bağımsız ve birincil kaynağı özetliyoruz.

DSÖ’nün Aralık 2025 analizi

DSÖ’ye bağlı Küresel Aşı Güvenliği Danışma Komitesi (GACVS), 27 Kasım 2025’te yeni bir analizi görüştü. DSÖ’nün 11 Aralık 2025 tarihli duyurusuna göre analiz, Ocak 2010 ile Ağustos 2025 arasında yayımlanan 31 birincil araştırmaya dayanıyor. Çalışmalar birden fazla ülkeden veri içeriyor.

Komite, bu kanıtların çocukluk ve gebelik döneminde kullanılan aşıların olumlu güvenlik profilini desteklediği sonucuna vardı. Aynı kanıtlar otizmle nedensel bir bağın bulunmadığını doğruluyor. Komite ayrıca alüminyum içeren aşıları değerlendirdi. Danimarka’da 1997 ile 2018 arasında doğan çocukların ulusal kayıtlarını inceleyen büyük bir kohort çalışmasını da gözden geçirdi.

DSÖ sonuç olarak 2002, 2004 ve 2012’deki önceki kararlarını yineledi: tiyomersal ve alüminyum içerenler dahil aşılar otizme neden olmuyor. Ayrıntılar için DSÖ’nün açıklamasına bakabilirsiniz.

Danimarka’daki 657 bin çocuklu çalışma

Annals of Internal Medicine dergisinde 2019’da yayımlanan ulusal kohort çalışması, KKK aşısı ile otizmi doğrudan inceledi. Araştırmacılar 1999 ile 2010 arasında doğan 657.461 çocuğu, 31 Ağustos 2013’e kadar izledi. Takip süresi toplamda yaklaşık 5 milyon kişi-yılı tuttu.

Bu sürede 6.517 çocuğa otizm tanısı kondu. KKK aşılı çocukları aşısız çocuklarla karşılaştıran analiz, düzeltilmiş risk oranını 0,93 buldu (yüzde 95 güven aralığı 0,85-1,02). Bu değer, aşılı çocuklarda otizm riskinin artmadığını gösteriyor. Çalışmanın özetine Europe PMC kaydından veya dergi bağlantısından ulaşılabilir.

Araştırmacılar sonucu şöyle özetledi: bu çalışma, KKK aşısının otizm riskini artırmadığını güçlü biçimde destekliyor. Risk, kardeşinde otizm olan çocuklarda ve diğer alt gruplarda da değişmedi.

Otizmin bilinen nedenleri

Otizm spektrum bozukluğu, beyin gelişimiyle ilgili bir durumdur. Belirtiler genellikle yaşamın ilk iki yılında fark edilir. Aşı takvimi de aynı dönemde yoğun olduğu için iki olay zaman olarak çakışır. Zamansal çakışma, nedensellik anlamına gelmez. Bu konuda kontrol gruplu geniş çalışmalar, aşılı ve aşısız çocuklar arasında fark bulmuyor.

Aşılar hakkındaki diğer yaygın yanlış inanışlar için aşılar hakkındaki yaygın efsaneleri da okuyabilirsiniz. Benzer şekilde, teknoloji ve sağlık ilişkisine dair paylaşımları 5G ve sağlık iddialarını ele aldığımız yazıya bakabilirsiniz.

Sonuç

Aşılar otizme neden olur mu iddiası yanlıştır. DSÖ’nün 2025 analizi ve 657 bin çocuklu Danimarka çalışması aşılar ile otizm arasında nedensel bir ilişki bulmadı. İddianın dayandığı 1998 tarihli makale ise 2010’da geri çekildi. Çocukların aşı takvimi konusunda kararlar için aile hekiminize veya çocuk doktorunuza danışmak en güvenli yoldur.

İlgili doğrulamalar

Sıkça Sorulan Sorular