İddia: Sosyal medyada, dünyanın 13 Kasım 2026 Cuma günü sona ereceği ve bunun 1960’ta bilim insanlarınca hesaplandığı öne sürüldü.
Hüküm: YANLIŞ
Kısaca: 1960 tarihli Science makalesi, nüfus artışının hızlanması varsayımıyla matematiksel bir sınır noktası hesapladı. Makale fiziksel bir dünya sonu öngörmedi ve model 1990’lardan itibaren gerçek verilerden saptı. Tarih geçti, dünya yerinde duruyor.
13 kasım 2026 kıyamet iddiası yanlıştır. Sosyal medyada ve TikTok’ta dolaşan paylaşımlara göre bilim insanları 66 yıl önce dünyanın 13 Kasım 2026’da sona ereceğini hesaplamıştı. Gerçekte bu tarih, 1960’ta Science dergisinde yayımlanan bir nüfus modelinin teorik sonucuydu ve bir felaket tahmini değildi.
13 Kasım 2026 kıyamet iddiası nereden çıktı?
İddia, Avusturya doğumlu Amerikalı fizikçi ve sibernetik uzmanı Heinz von Foerster ile öğrencileri Patricia M. Mora ve Lawrence W. Amiot’un 1960’ta Science dergisinde yayımladığı makaleye dayanıyor. Makalenin başlığı “Doomsday: Friday, 13 November, A.D. 2026” idi. Yani “Kıyamet Günü: Cuma, 13 Kasım 2026”.
Makale Türkiye’de ekim ayı başından itibaren gündeme geldi. Euronews Türkçe, 1 Ekim 2026’da 1960’ta yapılan hesaplamanın yeniden konuşulduğunu bildirdi. Tarih yaklaştıkça paylaşımlar arttı ve 13 Kasım’da iddia yeniden öne çıktı.
Paylaşımların çoğu makaleyi “dünyanın sonunu önceden bilen bilim insanları” çerçevesinde sundu. Oysa makalenin kendisi bunu söylemiyordu.
Tarihin ilgi çekmesinin bir nedeni de takvimle ilgiliydi: 13 Kasım 2026 bir Cuma gününe denk geliyor. Kısa videolar ve alıntı paylaşımlar, makalenin bağlamını anlatmadan yalnızca başlığı öne çıkardı. Bu nedenle birçok kullanıcı yalnızca “dünyanın sonu” ifadesini gördü.
Gerçekte ne oldu?
Makale ne anlatıyordu?
Yazarlar, yaklaşık 2.000 yıllık dünya nüfusuna ilişkin 24 tahmine matematiksel bir eğri uydurdu. Eğri, nüfus artışının yalnızca üstel değil, giderek hızlanan biçimde sürdüğünü varsayıyordu. Gerekçeleri, insanların iş birliği yapabilmesi ve birlikte sorun çözebilmesiydi. Bu yaklaşım, kıtlık ve hastalığın büyümeyi sınırlayacağını savunan Malthus’un görüşüne karşı çıkıyordu. Ayrıntılar Euronews Türkçe’nin haberinde ve Gizmodo’nun aktardığı Alan MacEachern yazısında yer alıyor.
Model geleceğe uzatıldığında, 13 Kasım 2026’da matematiksel bir tekilliğe ulaştı. Bu noktada formül nüfusu sonsuz gösteriyordu. Yazarlar gezegenin sonsuz sayıda insanı taşıyabileceğini iddia etmedi. “Kıyamet” ifadesini dikkat çekmek için bilinçli seçtiler.
Evrensel’in haberine göre çalışma, kontrolsüz nüfus artışının sorunlarına dikkat çeken matematiksel bir analiz ve esprili bir uyarıydı. Dünyanın fiziksel olarak yok olacağına dair bir öngörü içermiyordu.
Model neden tutmadı?
Western University’den tarih profesörü Alan MacEachern’e göre model, 1960’lardan 1980’lere kadar ders kitaplarında yer aldı. Bazı demografik projeksiyonlardan daha iyi sonuç verdiği dönemler de oldu. Ancak tahminler yaklaşık 1993’ten itibaren gerçek verilerden ayrışmaya başladı.
Başlıca neden, küresel doğurganlığın keskin biçimde düşmesiydi. Euronews’e göre kadın başına düşen çocuk sayısı 1960’larda yaklaşık 5’ti. Bugün 2,3’ün altında. Yazarlar da doğum oranının yarıya indirilmesini önermişti; Gizmodo’nun aktardığına göre küresel doğum oranı bugün 1960 düzeyinin yarısından biraz düşük.
Güncel nüfus projeksiyonları ne diyor?
Birleşmiş Milletler’e göre dünya nüfusu 15 Kasım 2022’de 8 milyara ulaştı. BM’nin nüfus sayfası küresel nüfusun 2080’lerin ortasında yaklaşık 10,3 milyarda zirve yapmasını bekliyor. Yüzyıl sonuna doğru yaklaşık 10,2 milyara hafif bir düşüş öngörülüyor.
BM zirvenin 2060’ların ortası ile 2100 arasında olma ihtimalini de belirtiyor. Hiçbir senaryoda nüfus sonsuza gitmiyor. Dolayısıyla 1960 modelinin tekilliği gerçek dünyada karşılık bulmuyor.
Eleştiriler o dönemde de vardı
Science dergisi makaleden sonra eleştirel okur mektupları yayımladı. Bazı matematikçi ve demograflar modeli “gülünç” ve “açıkça saçma” olarak niteledi. Yazarlar yöntemlerini savundu. MacEachern, makalenin ünlenmesini etkileyici başlığa ve sunuma bağlıyor; von Foerster’ın bir dönem sahne sihirbazlığı yaptığını da hatırlatıyor.
Bilimsel bir model ile bilimsel bir kehanet arasındaki fark burada belirleyici. Benzer yanlış yorumlar iklim ve doğa olaylarında da görülüyor; Süper El Niño iddiasına ilişkin incelememiz ve iklim değişikliği hakkındaki doğru ve yanıltıcı bilgiler yazımız bu konuda örnekler sunuyor. Bilim kaynaklı diğer iddialar için Bilim ve Teknoloji doğrulamalarımıza da bakabilirsiniz.
Sonuç
13 Kasım 2026 kıyamet iddiası yanlıştır. 1960 tarihli makale, nüfus artışının hızlanması varsayımıyla matematiksel bir sınır noktası hesapladı ve bunu bilinçli olarak dramatik bir başlıkla sundu. Makale fiziksel bir yok oluşu öngörmedi. Gerçek nüfus verileri ve BM projeksiyonları da modelin varsayımlarını doğrulamıyor.
İlgili doğrulamalar
- Süper El Niño 70 yılın en güçlüsü mü? İddia kısmen doğru
- İklim Değişikliği: Gerçek Veriler ve Yanıltıcı Bilgiler
- Uzayda Yaşam: Popüler Yanlış İnanışlar ve Bilimsel Gerçekler
Sıkça Sorulan Sorular
13 Kasım 2026’da dünya sona erdi mi?
Hayır. 13 Kasım 2026 geçti ve dünyanın sonuna dair hiçbir olay yaşanmadı. Tarih, 1960 tarihli bir nüfus modelinin matematiksel çıktısıdır.
13 Kasım 2026 kıyamet tarihi nereden çıktı?
Heinz von Foerster ve iki öğrencisinin 1960’ta Science dergisinde yayımladığı “Doomsday: Friday, 13 November, A.D. 2026” başlıklı makaleden çıktı. Makale fiziksel bir yok oluşu değil, nüfus modelinin matematiksel sınırını anlatıyordu.
1960 nüfus modeli neden tutmadı?
Küresel doğurganlık hızla düştü. Model, nüfus artışının sürekli hızlanacağını varsayıyordu; gerçek nüfus yaklaşık 1993’ten itibaren modelin gerisinde kalmaya başladı.
Dünya nüfusu ne zaman zirve yapacak?
Birleşmiş Milletler projeksiyonlarına göre küresel nüfus yüzyılın ortasında değil, 2080’lerde yaklaşık 10,3 milyarda zirve yapacak. Ardından yavaş bir düşüş bekleniyor.
Kaynaklar
- Euronews Türkçe – 1960’ta yapılan hesaplama gündem oldu: Kıyamet 13 Kasım 2026’da kopacak mı? (1 Ekim 2026)
- Evrensel – Bilimden doğan hurafe: 13 Kasım 2026 dünyanın sonu (5 Kasım 2026)
- Gizmodo – Scientists once calculated the date of doomsday and it’s next month (Ekim 2026)
- Birleşmiş Milletler – Population (Küresel nüfus projeksiyonları)
Görsel: Martin Sanchez / Unsplash
Yayın tarihi: 14.11.2026 · bilgiteyit.com doğrulama ekibi